Enkele Belgische historici hebben onlangs de hoofdstad Brussel op zijn maçonnieke kenmerken onderzocht en daarover een boek gepubliceerd, getiteld ‘Brussel- Vrijmetselaars in de stad’.
De vrijmetselarij heeft vooral een grote invloed uitgeoefend op het openbare leven in de stad, vooral op het gebied van het onderwijs, de ruimtelijke ordening en de monumentale bouwkunst.
Aldus het Belgische dagblad de Financieel-Economische Tijd.

Met name in Brussel bestond een hechte band tussen het liberale stadsbestuur en de loge. Tussen 1830 en 1909 behoorden bijna alle burgemeesters tot een van de ‘maçonnieke werkplaatsen’. Van deze burgemeesters zijn nu nog steeds straten en pleinen naar hen genoemd.
Opmerkelijk genoeg waren vele vrijmetselaars ook rooms-katholiek, hoewel de roomse kerk de vrijmetselarij altijd genadeloos heeft veroordeeld.
Pierre Theodore Verhagen (1796-1862), de Brusselse advocaat en voorzittend meester van de Brusselse loge ‘Les Amis Philanthropes’, was rooms katholiek en ging lange tijd naar de mis.

In de jaren dertig van de 19e eeuw beijverde hij zich voor de politisering van de Belgische vrijmetselarij. Dat hij daarbij op verzet stuitte van zijn medebroeders, weerhield hem er niet van zijn idealen in de praktijk te brengen.
Diverse loges gingen zich rechtstreeks met de politieke verkiezingen bemoeien. Zij hielpen bij het opstellen van bepaalde lijsten van kandidaten voor de gemeentelijke, provinciale en nationale verkiezingen.
Niet alleen in Brussel, maar in heel België begonnen de loges te lijken op filialen van het liberale verenigingsleven. Officieel is politiek taboe in de loge. Zo niet in de Belgische loges aan het eind van de 19e eeuw.
In de loges werden lezingen gehouden over de organisatie van het niet-confessioneel onderwijs, de opleiding van de vrouw, de secularisering van de begraafplaatsen, de uitbreiding van het stemrecht, de invoering van de persoonlijke dienstplicht, de scheiding van kerk en staat, de reglementering van vrouwen- en kinderarbeid en de afschaffing van de doodstraf.
De vrijmetselarij in België werd een sociaal-politieke denktank waaruit, achteraf bekeken, opmerkelijk veel ideeën een politieke vertaling kregen.

In 1864 werd er door de loge de middelbare school voor meisjes opgericht. Tot dan toe konden jonge meisjes alleen terecht bij de zeer dure privé-pensionaten van de nonnen.
Ook de oprichting van de Université Libre de Bruxelles (UBL) sproot uit de Brusselse loges voort. De belangrijkste motor achter dit project was de eerder genoemde Pierre Theodore Verhagen die in 1834 een vurig pleidooi hield voor een universiteit los van de roomse clerus. Dit project werd volledig gesteund door het stadsbestuur.
Voor de ingang van de universiteit staat een beeld van een man met een toorts in zijn handen. Het beeld is gemaakt door Auguste Puttemans, een vrijmetselaar.
Het stedenbouwkundige beleid van burgemeester Anspach zette definitief een stempel op de ontwikkeling van de Brusselse binnenstad.

Ook waren veel beeldhouwers lid van de loge. Talloze sculpturen in Brussel stammen uit de tijd dat deze vrijmetselaarsbeeldhouwers officiële opdrachten kregen. Strikt genomen is er aan hun werk niets maçonnieks. De sculpturen dragen zelden of nooit duidelijke maçonnieke symbolen. Men zal geen passer of winkelhaken zien. Wel symboliseren de beelden dikwijls een vrijgevochten, a-dogmatische levenshouding.

De vrijmetselarij heeft geen specifieke architectuur of eigen bouwstijl opgeleverd. Dat is opmerkelijk omdat vrijmetselaars beweren af te stammen van de bouwmeesters en kathedralenbouwers uit de middeleeuwen. Een aantal vrijmetselaarsarchitecten lieten beroemde gebouwen na: het Paleis voor Schone Kunsten en het Centraal Station. Ook het Martelaarsplein, waar nu de Vlaamse regering is gevestigd is gebouwd door de vrijmetselaar Claude Fisco. Het front van het Paleis van de Natie, de beeldhouwwerken op de voor- en zijgevels van het Museum voor Oude Kunst, allen zijn ze ontworpen door vrijmetselaars.

Ook in andere landen heeft de vrijmetselarij grote invloed gehad op het ontwerp en de bouw van steden. Een aantal Amerikaanse steden zijn gebouwd volgens de ontwerpen en idealen van de vrijmetselarij.

Over de politieke invloed die de vrijmetselarij heeft in bepaalde landen, zoals Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Italië, Duitsland, Israël, bestaat verschil van mening. Dat die invloed er is staat buiten kijf.