AMSTERDAM-LIENDEN, Het KNP:
Door het aanhoudend geweld in Syrië dreigen zo’n beetje alle belangrijke cultuurschatten te worden vernietigd. Het in mei verschenen rapport van de Durham University en het Global Heritage Fund ‘Damage To The Soul: Syria’s Cultural Heritage In Conflict’, laat er geen twijfel over bestaan: de vernietiging van de Syrische cultuurschatten is dramatisch en gaat onverminderd voort.

Het rapport maakt gebruik van talloze bronnen maar doet alleen verslag van feiten die ter plekke zijn onderzocht. De onderzoekers hadden niet de gelegenheid heel Syrië door te reizen. Aangenomen mag worden dat de werkelijke omvang van de vernietiging dus nog veel groter is.
Het rapport bevat diverse foto’s en videolinks waarop de vernietiging van allerlei cultuurschatten te zien zijn. Het rapport gaat niet in op het onnoemelijke menselijke leed dat de burgeroorlog veroorzaakt. Er wordt alleen onderzocht wat de burgeroorlog voor gevolgen heeft voor de aanwezige cultuurgoederen.

Syrië heeft een van de oudste culturen in het Midden-Oosten. Een cultuur die duizenden jaren teruggaat.
Op het grondgebied van het huidige Syrië hebben vele culturen bestaan. Syrië is buitengewoon rijk aan cultuurschatten die stammen uit de tijd van de Sassanieden, de Perzen, de Grieken, de Romeinen, de Ottomanen en de Arabieren. Een uniek amalgaam van culturen dat bijna nergens anders ter wereld te vinden is.

Het Syrische Directoraat-generaal van Antiquiteiten en Musea staat machteloos. Veel cultuurschatten zijn door de burgeroorlog niet meer toegankelijk vanwege blokkades of zij worden bewaakt of bezet door het Syrische leger, door deserteurs of allerlei bandieten.
De Syrische autoriteiten hebben in de beginperiode van de z.g. ‘Arabische lente’ geprobeerd cultuurschatten te redden, maar door het toenemend geweld is dit niet meer mogelijk. Daar komt nog bij dat de centrale regering in Damascus weinig effectieve controle kan uitoefenen over grote delen van het land.

Er is volgens het rapport sprake van welbewuste vernietiging door middel van bombardementen en artilleriebeschietingen, belegering en bezetting (om te voorkomen dat de tegenpartij zijn intrek neemt in bepaalde forten, kastelen en burchten). Er zijn bewijzen dat tanks en bulldozers doelbewust cultuurschatten met de grond gelijkmaken.
Maar ook plundering en vernietiging van cultuurschatten, ingegeven door religieuze haat met de bedoeling de identiteit en nalatenschap van bepaalde etnische groeperingen in Syrië uit te wissen, vindt plaats.

Zo zijn er ook sterke geruchten dat plunderaars bepaalde cultuurschatten stelen met het doel ze buiten Syrië te verkopen. Volgens getuigen zijn er ‘bestellijsten’ in omloop afkomstig van buitenlandse kopers.
Zo zou de belangstelling uitgaan naar museumexponanten, oude handschriften en gouden voorwerpen uit de oudheid. Deze handel wordt gecontroleerd door criminelen, maar ook de plaatselijke bevolking pikt een graantje mee van deze business. Volgens sommigen hebben ook bepaalde autoriteiten van de Syrische regering een hand in deze illegale activiteiten.

De musea van Hama en Homs zijn leeggeroofd. Daarbij zijn gouden beeldjes en keramische voorwerpen gestolen, die inmiddels op de opsporingslijsten van Interpol staan vermeld. Ook musea in andere steden zijn beroofd van de meest waardevolle dingen. Iets soortgelijks was er gaande tijdens de Amerikaanse invasie in Irak, nadat er massaal musea geplunderd werden.

De gebieden en steden die het meest te lijden hebben onder deze golf van destructie zijn de duizend jaar oude dorpen in Noord-Syrië, Apamea en het Citadel van Qalat al-Midiq, de zuid-Syrische stad Bosra, de beroemde kruisvaardersburcht Crac des Chevaliers, de steden Hama, Homs, Palmyra, maar ook Damascus en Aleppo. In Aleppo is het citadel dat boven de stad prijkt, zwaar beschadigd door beschietingen.
In Tell Sheik Hamad (Dur Katlimmu) is een complete Assyrische tempel van duizenden jaren oud vernietigd. De citadellen van Homs en Hama zijn zwaar beschadigd. Met name Hama is bijzonder zwaar getroffen. Gedeeltes van de stad liggen in puin. Het historisch stadscentrum is zwaar gehavend.
Het was dezelfde stad waar in 1982 het Syrische leger de opstand van de Moslimbroederschap neersloeg. Volgens schattingen van de CIA zijn hier in een paar dagen tussen de 30.000 en 50.000 mensen omgekomen.
Ook zijn er vele moskeeën vernield, alsmede kerken en kloosters. De buitenmuur van het klooster van Onze Vrouwe van Seydnaya is weggeschoten. De moskee van al-Omari in Daraa, een moskee die dateert uit de tijd van Kalief Umar ibn Al-Khattab, is ingestort als gevolg van intense beschietingen.
In Homs zijn tal van moskeeën, kerken en kloosters beschadigd, vernield of gebombardeerd. De historische soukh is beschadigd en verworden tot een spookachtig gangenstelsel.

Veel schade wordt aangericht als gevolg van bezetting door legerpersoneel. Citadellen en forten worden gebruikt voor de installatie van zwaar geschut of als wapenopslagplaats. Deze bouwwerken worden dan verdedigd door tanks. Hetgeen weer aanleiding voor de tegenstander is om deze locaties te beschieten of te bombarderen. De gevolgen laten zich raden.
In de oude stad Bosra, beroemd door zijn Romeinse theater, is het centrum vrijwel vernietigd door tankbeschietingen. In de historische tempelstad Palmyra heeft het Syrische leger zich ingegraven met tanks.

Niet alleen door het geweld van de burgeroorlog worden er vele historische plaatsen vernield, maar ook door talloze bomaanslagen en terroristische activiteiten, met name in Damascus en Aleppo, Bosra en Palmyra.
In Hama is door een terroristische aanslag een historische brug vernietigd.

Dit zijn slechts enkele voorbeelden. Het rapport maakt melding van nog veel meer verontruste feiten. Een bijna vijftig pagina’s lange opsomming van driest geweld en zinloze vernietiging van onschatbare cultuurgoederen.
Ook plaatsen die op de Werelderfgoedlijst staan worden niet ontzien. Van de indrukwekkende colonnade van Apamea zijn gedeeltes opgeblazen en plunderaars hebben met boren geprobeerd complete mozaïeken te verwijderen.
De wereldberoemde kruisvaardersburcht Crac des Chevaliers, een toeristische trekpleister, is zwaar beschadigd. Islamitische fanatici zouden alle sporen van christelijke ‘kruisvaardersactiviteiten’ willen wegpoetsen. Dat Syrië partij is in allerlei internationale VN-verdragen (UNESCO) ter bescherming van cultuurgoederen schijnt de strijdende partijen niets te deren.

Inmiddels is er na het verschijnen van het rapport ruim een half jaar voorbij gegaan. Volgens berichten via alternatieve Syrische media gaat de destructie van het Syrische cultuurgoed onverminderd voort. Een einde van de burgeroorlog is helaas nog lang niet in zicht.