Robert J. Samuelson in Newsweek
De arrestatie van Saddam heeft nauwelijks invloed gehad op de handel in obligaties, aandelen en valuta, maar die handel  heeft te maken met een meer ongrijpbaar probleem dat in 2004 nog levensgroot aanwezig is.

Van een opleving in de effecten- en geldhandel na de arrestatie is niets terechtgekomen. Als u verwachtte dat de effecten of de dollar sterk in waarde zouden stijgen als gevolg van de arrestatie van de tiran, bent u teleurgesteld. Dat heeft zijn verhaal. Er ontwikkelt zich een groot drama op de geldmarkten over de gehele wereld. In 2003 bedroeg het tekort op de betalingsbalans ongeveer 550 miljard dollar, een record. Omdat Amerikanen ingevoerde goederen met dollars betalen, betekent dit dat buitenlanders elke dag moeten beslissen of zij hun anderhalf miljard dollars in dollarbiljetten zullen houden. Als zij dollars voor euro’s, yen of andere valuta verkopen, zal de koers van de dollar dalen. Dit zal enorme en mogelijk ontwrichtende gevolgen hebben voor alle handeldrijvende landen en effectenmarkten van de wereld.

Na de arrestatie van Saddam zakten de Amerikaanse aandelen  en de dollar een beetje. De euro, die in het begin van 2002 slechts 86 dollarcenten waard was, steeg tot een recordkoers van $1,23. De feitelijke veranderingen stelden niet veel voor, maar zij weerspiegelden een eenvoudige werkelijkheid: het vinden van Saddam, was wel ingrijpend voor Irak, maar veranderde weinig aan de krachtige geldstromen die nu bepalend zijn voor de effecten- en valutamarkten wereldwijd. Wat er nu gebeurt is het omgekeerde van het patroon in de late Negentiger Jaren, toen vreemd geld de Verenigde Staten binnenstroomde door de internetdroom en de stijgende aandelen. Van 1998 tot 2000 investeerden buitenlanders 2 triljoen dollar in Amerikaanse aandelen en obligaties en bedrijven volgens het rapport van de Federale Reservebank. De geldstroom joeg de koers van de dollar op, daar andere valuta voor dollars verkocht werden. Nu  gaat de beweging in omgekeerde richting.

Al ontrekken wereldwijde investeerders geen geld aan de Verenigde Staten, zij zijn beducht om geld in andere projecten te steken. “Het is treffend hoe onwillig buitenlanders zijn om nieuw geld in Amerikaanse effecten te steken”, meldt Merrill Lynch. Die deed een onderzoek bij directeuren van investeringsmaatschappijen voor pensioenen over de hele wereld, beleggingsmaatschappijen, verzekeringsmaatschappijen, waarborgfondsen. Een verrassende 58 procent van de investeerders dacht  dat Amerikaanse effecten  al overgewaardeerd waren. Slechts 12 procent gaven de voorkeur aan Amerikaanse investeringen boven Europese, Japanse en andere. 56 procent dacht dat de dollar volgend jaar zal devalueren.

Dit houdt in, dat de rest van de wereld door de tekorten op de Amerikaanse betalingsbalans meer dollars krijgt dan men wil. Dus verliest de dollar reeds aan waarde op de valutamarkten. Sinds 2002 is de dollar tegenover de euro 30 procent aan waarde verminderd, 19 procent tegenover de yen en 23 procent tegenover 26 andere vreemde valuta’s.  Dit is belangrijk – en niet alleen voor Amerikanen. De Verenigde Staten blijven de grootste handelsnatie ter wereld. In 2002 besloegen Amerikaanse exporten en importen bijna 2,4 triljoen dollar. Een dure dollar maakt Amerikaanse uitvoerproducten duurder en ingevoerde goederen goedkoper. Met een goedkope dollar is het omgekeerd. De koers van de dollar is van invloed op de concurrentiepositie van de Amerikaanse industrie. Hetzelfde geldt voor de Europese, Aziatische en Latijns-Amerikaanse  industrieën.

Dat is heel wat en het kan nog erger worden. Fred Bergsten van het Instituut voor Internationale Economie denkt dat het huidige tekort op de betalingsbalans van de VS met de helft omlaag moet. Nu bedraagt het 5 procent van het bruto nationaal product (GDP). Voor het terugbrengen tot 2,5 procent van het GDP  zal nodig zijn dat de dollar nog eens 15 tot 20 procent zakt, zegt Bergsten. Wat betekent een glijdende dollar voor de wereldeconomie? Er zijn drie mogelijkheden:

1.Het levert de Verenigde Staten winst op – en niemand verliest erbij.
Een dalende dollarprijs geeft een stimulans aan de Amerikaanse economie door de uitvoer te verhogen en de invoer te beperken. Een overschot aan industriële capaciteit houdt de inflatie laag. Maar Europa en Japan leggen er niet veel op toe, omdat het wereldwijde herstel van de wereldeconomie krachtiger wordt en verliezen in de uitvoer opvangt.  De druk op hun uitvoer, als gevolg van koerswijzigingen, veroorzaakt inderdaad veranderingen in het beleid om de groei van de binnenlandse economie te verhogen. Europa verlaagt rentetarieven; beide liberaliseren markten.

2. De Verenigde Staten en China winnen- Europa en Japan verliezen.
Omdat China zijn valuta, de renminbi, aan de dollar verbonden houdt, krijgt het een gunstigere concurrentiepositie, als de waarde van de dollar daalt. (China stabiliseert de renminbi door het overschot aan dollars te investeren in effecten van de Amerikaanse Schatkist in plaats van ze in te ruilen voor plaatselijke valuta) Intussen  drukt een scherpe stijging van de euro naar pak ‘m beet $1,40  de Europese uitvoer naar beneden en vernielt het economisch herstel van Europa. De eigen handel wordt meer beschermd. Japan heeft hetzelfde te lijden.

3. De dollar stort in en iedereen verliest.
Buitenlandse investeerders verkopen Amerikaanse aandelen en obligaties, die steeds goedkoper worden. (In het midden van 2003 bezaten ze 10 procent van de Amerikaanse aandelen en 17 procent van de Amerikaanse obligaties). Dit geeft aanleiding tot verkoop op grote schaal. De prijzen van aandelen en obligaties tuimelen, alsook de dollar. Amerikanen en buitenlanders  lijden enorme verliezen. Het vertrouwen valt weg. De wereldeconomie stort in. `Er zijn twee risico´s (aan de duurder wordende dollar): het ene is dat het een Europese productievermindering veroorzaakt. Het tweede is dat het de financiële markten in de war brengt”, zegt econoom Desmond Lachman van het Amerikaanse Instituut van Ondernemingen.

Geen wonder dat de arrestatie van Saddam op economisch gebied niets uitmaakte. Wat voor effecten die op het vertrouwen had, deze worden te niet gedaan door de onzekerheden van de dollar. Niemand weet wat er gaat gebeuren. Het is wel mogelijk dat een oplevende Amerikaanse economie de dollar zou kunnen opkrikken door de buitenlandse belangstelling voor Amerikaanse waardepapieren nieuw leven in te blazen. Hoe dit drama zal uitvallen zal in 2004 een groot verhaal worden.