Junkfood heet niet voor niets junkfood. Het is slecht voor de gezondheid en ruïneert uiteindelijk je lichaam. Eric Schlosser schrijft in zijn boek ‘Het fastfoodparadijs’ dat je een verhoogde kans hebt om ziek te worden als je een McDonald’s hamburger eet. Roken en drinken is slecht, maar als je Schlossers boek leest, heb je meer kans om te overlijden door het eten van junkfood dan van af en toe roken en drinken. Het erge is dat veel mensen weten dat junkfood slecht is, maar er gewoon mee doorgaan.

Het eten van een McDonald’s hamburger leidt jaarlijks in de Verenigde Staten tot vele gevallen van voedselvergiftiging, ziekenhuisopnames, blijvende handicaps en sterfgevallen. Schlosser: “De reden waarom het eten van en hamburger een ernstige ziekte tot gevolg kan hebben, is echter heel eenvoudig: er zit stront in het vlees”. Bij het slachten van de beesten ‘spat de mest alle kanten op’. “Elk jaar veroorzaakt salmonella in de VS bijna anderhalf miljoen ziektegevallen”. “Een enkele fastfoodhamburger bevat tegenwoordig vlees afkomstig van tientallen, ja zelfs honderden verschillende koeien”. “In één vleesverwerkingsbedrijf liepen de ratten en de kakkerlakken over de vloer”.
Schlossers boek is een meedogenloze aanklacht tegen de fastfoodindustrie in de Verenigde Staten. Zijn verslag is een onthullende opsomming van alles wat er fout gaat in het fastfood imperium.

De hele fastfoodindustrie is niet alleen een meedogenloze aanjager van mondiale gelijkvormigheid en een genadeloze verbreider van een vulgaire en banale eetcultuur, maar zorgt er ook voor dat miljoenen mensen zwaarlijvig worden. De kosten die nodig zijn om deze zwaarlijvigheid te bestrijden, bedragen het dubbele van de totale inkomsten van de fastfoodindustrie. Kosten die weer de samenleving ten laste komen.

Elke maand eet meer dan negentig procent van de kinderen in de VS bij McDonald’s. Er zijn vele duizenden kinderen die bijna elke dag een hamburger eten. ‘Er is geen land ter wereld waar zwaarlijvigheid zo snel en zo omvangrijk om zich heen heeft gegrepen als in de Verenigde Staten’. Rond de 44 miljoen Amerikanen zijn zwaarlijvig en zes miljoen staan te boek als ‘superzwaarlijvig’.
De grondstoffenprijzen zijn zo laag dat de fastfoodindustrie haar klanten steeds grotere porties kan aanbieden zonder dat de winst in gevaar komt.
Bij een bezoek aan een fastfood restaurant mag je je tweede beker Cola, Dr.Pepper of Red Bull (bijna een halve liter) gratis tappen, want er wordt daar toch al een enorme winst op gemaakt. Zo’n ongezonde beker frisdrank zonder enige voedingswaarde is het equivalent van meer dan veertig suikerklontjes.
In een cheeseburger bij Carl’s zit bijna 75 gram vet, meer dan in tien milkshakes bij elkaar.
Zwaarlijvigheid is na roken doodsoorzaak nummer twee in de VS. Jaarlijks sterven er 280.000 Amerikanen als gevolg van zwaarlijvigheid. Daarentegen besteden de Amerikanen jaarlijks meer dan 33 miljard dollar aan allerlei dieetproducten en cursussen gewichtsverlies. Er streven nu al kinderen tussen de zes en tien jaar aan adervervetting en de gevolgen van een hartaanval.
Groot-Brittannië staat als Europees land op de eerste plaats waar zwaarlijvigheid een maatschappelijk probleem is geworden.
Ook in landen als Japan en China waar McDonald’s een ware expansie is begonnen, neemt zwaarlijvigheid onrustbarend toe. Een derde van alle Japanners is te zwaar, terwijl dit nog nooit is voorgekomen in dit land.

Het McDonald’s imperium is actief in 120 landen waar bijna 20.000 restaurants gevestigd zijn. Per dag worden er wereldwijd vijf nieuwe restaurants geopend. Op de Hamburger University in Oak Brook, Illinois, waar les wordt gegeven in twintig talen, wordt het toekomstige personeel opgeleid om klanten op de meest uniforme wijze te bedienen. Zelfs in Mekka heeft Kentucky Fried Chicken een vestiging.

Schlossers boek gaat ook over de erbarmelijke werkomstandigheden, het grote aantal bedrijfsongevallen onder het grotendeels ongeschoold personeel dat in een moordend tempo zoveel mogelijk dieren moet slachten en de wanpraktijken van de Amerikaanse vleesverwerkende industrie die het materiaal leveren aan de McDonald’s restaurants. (McDonald’s is de grootste inkoper van Amerikaans rundvlees). Gaat daar iets fout dan is de impact voor veel restaurants catastrofaal ook in de zin van negatieve publiciteit.
De fastfoodindustrie is een bedrijfstak die in het verleden aanschurkte tegen de Amerikaanse maffia en waar gebruik wordt gemaakt van stakingsbrekers en verklikkers onder het personeel. Regelmatig zijn er beschuldigingen wegens samenzwering, corruptie, misleiding, belastingfraude en het schenden van veiligheidsvoorschriften in de slachterijen.

De vleesverwerkende industrie, die gedomineerd worden door vier superbedrijven en de acht grootste slachthuizen, de vleeskartels die hun eigen prijzen bepalen, hebben nauwe banden met het Amerikaanse congres.
Zij storten aanzienlijke bedragen in de verkiezingscampagnes van de Republikeinen. Vooral de senatoren Jesse Helms en Phil Gramm kregen geld voor hun verkiezingscampagnes. Gramm zit in de Senate Agriculture Committee en zijn vrouw zit in de raad van bestuur van IBP, de grootste vleesverwerker van de VS.

“Een twintigtal federale overheidsinstellingen zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van het voedsel en die worden op hun beurt weer gecontroleerd door 28 commissies bestaande uit leden van het Congres. “Dit bureaucratische monster leidt tot verwarring, hiaten in de naleving van de richtlijnen en heeft vaak lachwekkende situaties tot gevolg”. Onder Reagan en Bush was voedselveiligheid een non-issue.
“Het Amerikaanse ministerie van Landbouw is gemachtigd tot het uitvoeren van bacteriologische proeven op vee dat al geslacht is, maar het is niet gerechtigd levend vee te testen en zo te voorkomen dat besmette dieren het slachthuis binnenkomen (…). Tweehonderdduizend fastfood restaurants in de VS worden door geen enkele overheidsinstantie gecontroleerd”.
Per jaar lijden veel meer Amerikanen schade door een voedselvergiftiging dan door illegaal drugsgebruik. “Het eten van een hamburger in de VS is een gevaarlijke bezigheid”.

De grote fastfoodbedrijven besteden jaarlijks miljoenen dollars aan het lobbyen en aan de marketing van hun producten. Ze zijn rijk, machtig en praktisch onverslaanbaar. Toch zijn hun grootste vijanden de concurrerende fastfoodketens. De dirty tricks zijn daarbij niet van de lucht.
De fastfoodindustrie krijgt jaarlijks immense sommen overheidssubsidies en leningen van de federale regering, meer dan welke bedrijfstak dan ook.
Door de stelselmatige negatieve publiciteit rond voedselvergiftigingen, met name in Amerika en vanwege de onbeschrijfelijke smerige toestanden in de slachthuizen, worden er minder McDonald’s geopend. Maar de groei moet wel op peil worden gehouden. Dat gebeurt dan door deelname in pizza-en kiprestaurants die niet de naam McDonald’s dragen.
Zes jaar geleden vond er een onderzoek plaats in Amerika naar fastfoodketens. Op het gebied van kwaliteit, prijs, service, sfeer en reinheid scoorde McDonald’s op al deze punten het slechtst.

Waar McDonalds bijzonder actief in is, is het onderzoek hoe je jonge kinderen al emotioneel kan binden aan het fastfood gebeuren. Alles wordt uit de kast gehaald om te onderzoeken hoe kinderen op McDonald’s advertenties en reclamespots reageren en hoe ze het beste verleidt kunnen worden tot het eten van hamburgers. Jonge kinderen werden geobserveerd in McDonald’s restauranten en hun reacties vastgelegd. Zelfs de ‘zeurtaktieken’ die kinderen bij hun ouders uitproberen zijn in kaart gebracht. De kinderen worden onder andere gelokt door de kleurige ‘ballenbakken’, de glijbanen en de speeltuinen.
Ouders moeten dan mee en die zorgen daarvoor dat het geld bij de fastfood restaurants binnenstroomt. “De fastfoodindustrie heeft een uitgebreid samenwerkingsverband met de toonaangevende speelgoedfabrikanten en geven eenvoudig speelgoed weg bij de kindermaaltijden”.
Marketingdeskundigen, psychologen en antropologen worden ingezet om het product nog beter te ‘positioneren’. Er is zelfs een speciale Burger King Kids Club waar kinderen lid van kunnen worden. De jonge lidmaatjes eten driemaal meer McDonald’s voer dan het gemiddelde Amerikaanse kind.
Verder is er onderzocht gedaan naar baby’s die een zuigfles met de goudgele M van McDonald’s liever hadden dan een flesje zonder M.

Er zijn nauwe banden met sportcompetities en de filmstudio’s van Hollywood. Deze extra reclame inkomsten legt de filmindustrie geen windeieren.
Walt Disney en McDonald’s hebben nauwe samenwerkingsovereenkomsten. Zo mag McDonald’s hamburgers en frietjes verkopen in de themaparken van Disney. Schlosser noemt een aantal gevallen van McDonald’s managers die in topfuncties van grote filmmaatschappijen en in de entertainmentindustrie terecht gekomen zijn. Ook probeert McDonald’s invloed uit te uitoefenen op de inhoud van het lesmateriaal dat op scholen gebruikt wordt. In de schoolkantines van veel scholen is bijna alleen Burger King, Taco Bell, Domino’s, Pizza Hut en McDonald’s wat de klok slaat.

Voordat McDonald’s ergens een nieuwe vestiging opent is er al uitbreid onderzoek gedaan naar de economische haalbaarheid van het restaurant. Een nieuwe vestiging midden in de Sahara heeft geen zin. Daarom wordt alles ingezet om te bepalen waar het restaurant de meeste mensen trekt. Computerprogramma’s die optimale locatiekeuze bepalen op basis van demografische informatie, satellietkaarten en speciale geografische informatiesystemen. Daarbij moet men de concurrerende fastfoodrestaurants uiteraard een stap voor zijn.

Het personeel van McDonald’s bestaat voor twee derde uit jongelui onder de twintig jaar, voornamelijk van sociaal achtergestelde groepen die Engels niet als moedertaal hebben. Er is een bijzonder hoog verloop onder het personeel. Vakbonden worden buiten de deur gehouden.
Complete verkooppunten worden gerund door teenagers. Ze krijgen lage lonen, er is een strenge werkdiscipline en de jongelui kunnen gemakkelijk onder de duim gehouden worden. De werkzaamheden zijn sterk routineus en veel handelingen zijn al geautomatiseerd, zoals gestandaardiseerde kook-en baktijden, het inschenken van dranken en het ontdooien en voorbakken van hamburgers. Zoemers, piepers en lampjes vertellen wat er gedaan moet worden.

Maar waarom vinden de mensen de frietjes en de hamburgers dan toch zo lekker? Schlosser wijdt er een heel hoofdstuk aan. Er bestaat een complete industrietak die zich bezighoudt met de fabricage van allerlei kunstmatige smaakstoffen. Zij maken de smaak van het fastfood. Het zijn vaak ook de bedrijven die de smaak, geur-en kleurstoffen produceren voor praktisch al ons dagelijkse voedsel.
Kleine kinderen worden door bepaalde geuren en smaken in het fastfood indrukken meegegeven die ze op latere leeftijd ervaren als prettige herinneringen waardoor ze bewust of onbewust de McDonald’s vestigingen blijven bezoeken. De bekende ‘aardbeiensmaak’ in de milkshakes is volkomen chemisch samengesteld.
Schlosser besteedt aan deze industrietak een compleet hoofdstuk. Een industrie waar ook veel geheimhouding wordt bedreven.
Tijdens het lezen is de neiging om te kokhalzen moeilijk te onderdrukken. Maar op alle producten staat dat er gebruik is gemaakt van ‘natuurlijke smaakstoffen’. Een pertinente leugen.

Zo meldt Schlosser een voorbeeld van vlees dat smaakt alsof het ‘gebraden’  is. Wat blijkt? De natuurlijke rooksmaak die toegevoegd is komt uit een extract dat verkregen is van aromatische chemicaliën uit verbrand zaagsel.
Tijdens een bezoekje aan een fabriek vroeg een laborant aan Schlosser of hij zijn ogen wilde sluiten. Schlosser rook een heerlijke hamburger, ‘het aroma was bovennatuurlijk, bijna miraculeus’. Toen hij zijn ogen opendeed zag hij dat er een papieren geurstrip onder zijn neus was gehouden.

Eric Schlosser: Het fastfoodparadijs -een onthullende kijk op Amerika en de fastfoodindustrie, Het Sprektrum, 2002.