Medewerkers van de Koninklijke Marechaussee en de Dienst Spoorwegpolitie hebben onlangs in Israël de training SDR gevolgd. SDR staat voor Search, Detect & React. Het is een training die ontstaan is “uit de wens om terroristische en criminele activiteiten in de kiem te smoren. Het bijzondere is dat de deelnemers leren puur op gedrag te focussen. Dus op wat mensen dóén en niet op hoe ze eruit zien, welke taal ze spreken of welk geloof ze belijden.”
Dit meldt het politieblad Blauw in de november editie.

De tweedaagse training vond plaats in Israël bij het ISCA, het International Security and Counter-Terrorism Academy. Het is een particuliere training die aangepast en vervolgens geadapteerd is aan de Nederlandse situatie. “Door veel dóór te vragen over wat die mensen nu afwijkend en abnormaal gedrag vinden, hebben we een definitie kunnen maken.”
“In deze praktijkgerichte training leer je wat normaal gedrag is binnen een bepaalde omgeving. Bijvoorbeeld op Schiphol, bij een groot voetbalevenement of op Utrecht Centraal Station. Als je weet wat normaal is binnen die context, kun je ook detecteren wat abnormaal of afwijkend is. Daarop sla je aan en handel je. Eigenlijk allemaal zaken die al bekend zijn. Maar dankzij SDR kijk je nog bewuster en weet je nog beter wat je kunt doen voordat je juridisch bezig aan de slag gaat. SDR leert focussen op afwijkend gedrag; of dat gedrag iemand ook daadwerkelijk tot verdachte maakt volgens art.27, is van later belang.” (…)

Om te bepalen wat nu ‘afwijkend gedrag’ is werd vanaf het begin samengewerkt met psychologisch onderzoekers van het TNO. TNO deed op verzoek van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding onderzoek in deze richting.

SDR hanteert een risico schaalverdeling om afwijkend gedrag te spotten. Hoe die schaal er precies uitziet meldt het politieblad niet. Maar dat de dienders hierbij in een enorm grijs gebied naar eigen inzicht en oordeelsvermogen moeten en mogen optreden is wel duidelijk.
Zo wordt het voorbeeld genoemd van twee jongens met reistassen die samen op het station aankomen, zich vervolgens opdelen, waarbij de ene voortdurend naar bewakingscamera’s kijkt, om dan na een half uur weer samen te komen op een bepaald perron. “Dat is afwijkend gedrag. Mensen met reistassen willen namelijk hun trein halen. Die lopen niet doelloos rond bij kluisjes of drie keer langs de Burger King zonder iets te bestellen. Door SDR leer je dit en andere gedragingen binnen de risicoschaal herkennen én er iets mee doen. Let wel, het gaat in het geval van de twee jongens om afwijkend gedrag; je hebt nog niets in handen om hen tot verdachte te bestempelen.”

Medewerkers van de Marechaussee en de Spoorwegpolitie zijn achteraf verbluft te zien hoeveel ‘afwijkend gedrag’ ze niet hebben opgemerkt, aldus Blauw.
Er wordt getraind op het Centraal Station Utrecht met live publiek. De chef Voetbal en evenementen van de Spoorwegpolitie: “Ik kan melden dat de opnamen van die oefeningen behoorlijk confronterend waren. Toen bleek inderdaad dat ik nog lang niet alles opmerkte! En soms zag ik het wel, maar deed ik er vervolgens niets mee, terwijl het gedrag op de video achteraf toch overduidelijk afwijkend was. Waarom deed je dan niets? vraag je jezelf af. Nou, daar geeft SDR antwoord op.”

Iedereen observeert anders. Mannen kijken en observeren anders dan vrouwen, zo bleek uit de training. Er moet dus nog veel onderzoek gedaan worden. Veel hangt af wat het ‘onderbuikgevoel’ heet. Niet altijd is afwijkend gedrag, en dus impliciet ‘verdacht gedrag’,  duidelijk.
Sinterklaas met zijn zwarte Pieten die al pepernoten strooiend door het Utrechtse station of Schiphol wandelen, is toch redelijk ‘afwijkend’?
Is een bedelaar die al maanden lang dagelijks op dezelfde plek zit ‘afwijkend’?
Is iemand die langdurig en vriendelijk zwaait naar de bewakingscamera’s  ‘afwijkend’?
Zijn spelende kinderen die voortdurend heen en weer lopen in een station waar iedereen gehaast zijn of haar trein of vliegtuig probeert te halen ‘afwijkend’?

Volgens Blauw wordt iemand pas verdacht als hij of zij geen plausibele reden voor zijn gedrag kan geven. “SDR leert je wat je vóór verdacht gedrag allemaal kunt doen. Om erger te voorkomen, ja.”
De politie wordt er vervolgens op getraind mensen met ‘afwijkend’ en ‘verdacht’ gedrag aan te spreken op hun gedrag. “Meneer, ik zie dat u vaak heen en weer loopt, kan ik u helpen?”
“Leer jezelf aan dat je afwijkend gedrag gewoonweg nooit ongemoeid kunt laten. De manier waarop we dat doen, is overigens heel klantvriendelijk. (…) Sinds de SDR-trainingen hebben we al duizenden mensen aangesproken op hun gedrag en nog geen klacht ontvangen.”

Maar wordt er dan niet gediscrimineerd? Daar blijkt uit de verklaring van de politie totaal geen sprake van. Er wordt niet naar uiterlijk gekeken, evenals naar taal of wat voor geloof iemand belijdt. Men kijkt alleen naar ‘afwijkend gedrag’. “Wie niets kwaads in de zin heeft, heeft niets te vrezen, is onze redenering.”

Ander voorbeeld wat genoemd wordt: een beveiligingsbeambte die voor zijn werk op Schiphol op station Amsterdam RAI in de trein stapt. In de coupé zit een man die zich ‘afwijkend’ gedraagt. Een uur later ziet de beveiligingsbeambte dezelfde man op de camera verschijnen; ook daar gedraagt de man zich ‘afwijkend’. Zodoende kan er meteen de politie op af gestuurd worden.

Overigens wil de politie SDR in samenwerking met preventieve cameradetectie, de stasi-achtige controle op diverse spoorwegstations en Schiphol ‘flachendeckend’, maken. Het blijkt dat 54% van alle ‘afwijkende’ gedragingen niet worden opgemerkt door bewakings- en beveiligingscamera’s. Daarvoor is SDR. Geen hoekje of gaatje meer waar de burger zich even ‘afwijkend’ kan terugtrekken.

Trouwens het Israëlische instituut ICSA heeft zijn sporen verdiend. Het instituut draait voornamelijk op ex-officieren van de diverse Israëlische inlichtingendiensten. Het levert didactische en operationele ondersteuning in de strijd tegen het terrorisme. Op het ICSA kun je diverse trainingen volgen: Schieten met diverse wapens, gevechtstraining, counter-intelligence, computerbeveiliging, beveiliging van kerncentrales, defensie en andere installaties en complexen, het verfijnen van achtervolgingstaktieken, fraudebestrijding, verhoortechnieken, luchtvaartveiligheid en persoonsbeveiliging en vele vormen van risicomanagement, een werkelijk imposante lijst. Op de site van ICSA staat een videoclip waar getoond wordt hoe genadeloos al het terroristisch gespuis wordt uitgeschakeld en opgeruimd.

Enkele jaren geleden lieten critici van de grotendeels hysterische maatregelen tegen het terrorisme zich negatief uit over wat zij noemden de preventieve politiestaat, de digitale controlestaat. Er is sprake van een ‘overheidsbetutteling zonder weerga’. De politiestaat wordt ‘op zijdezachte sokken binnengehaald’, dit alles met massale instemming van het grote publiek zonder enige fundamentele kritiek.