Profiel Bilderbergconferentie (5 juni 2013)

Ook nu ze geen koningin meer is, wisselt Beatrix deze week van gedachten met kopstukken uit de hele wereld. Waarover, dat krijgt niemand te horen.De conferentie van het grote zwijgen

REMCO MEIJER

Laat het begrip vallen en onmiddellijk hangen er heerlijke woorden in de lucht. Wereldregering. Zwijgplicht. Samenzwering. De euro zou er bedacht zijn, de Koude Oorlog beëindigd en nu wordt de toetreding van Turkije tot de Europese Unie er bedisseld. Alles zou gebeuren op De Bilderbergconferentie, de jaarlijkse bijeenkomst in juni die nu al bijna zestig jaar lang de hardnekkige nevel van conspiratie doet neerslaan.

Allemaal onzin, vindt publicist Paul Scheffer, die in 2012 deelnemer was in Virginia en er gewoon een column in de krant over schreef. ‘Het grootste geheim van De Bilderberg is toch vooral dat er geen geheim is.’

Onderzoeker Gerard Aalders denkt daar anders over. Hij schreef een boek over de geschiedenis van de conferenties. Conclusie: ‘Zo vrijblijvend als Bilderberg graag wordt voorgesteld, is het zeker niet.’

Deze week is het weer zover. Van donderdag tot en met zondag komen zo’n 140 kopstukken uit de politiek, wetenschap, het bedrijfsleven, de royalty en de financiële wereld bij elkaar. Dit maal in het vijfsterrenhotel The Grove in het Engelse Hertfordshire. Afgezonderd van de wereld, streng beveiligd.

Gewoontegetrouw is prinses Beatrix erbij, ook nu ze geen koningin meer is. Haar vader, prins Bernhard, was in 1954 een van de oprichters van de conferentie, die haar naam ontleent aan de eerste locatie waar zij werd gehouden: hotel De Bilderberg in Oosterbeek. Bernhard was voorzitter tot 1976, toen hij werd gedwongen af te treden na het corruptie-schandaal rond vliegtuigbouwer Lockheed. De prins bleek smeergeld te hebben aangenomen.

De initiatiefnemers, onder wie ook toenmalig Unilever-topman Paul Rijkens en globetrotter Joseph Retinger – een in Engeland woonachtige Pool met goede contacten in Amerika – wilden de banden tussen West-Europa en de Verenigde Staten versterken, om een eensgezind front te vormen tegen het communisme. De Amerikaanse inlichtingendienst CIA zou het forum in die beginjaren gefinancierd hebben, al is dat nooit aangetoond. Van meet af aan zijn de bijeenkomsten off the record geweest en zonder (openbare) notulen.

Zowel Scheffer als Aalders heeft een punt als hij het karakter van Bilderberg duidt. Dat het met die geheimzinnigheid wel meevalt, mag blijken uit het feit dat er gewoon een website is (bilderbergmeetings.org), dat de locatie van de conferentie wordt bekendgemaakt, evenals de gastenlijst.

Voor Nederland zijn dit jaar uitgenodigd Klaas Knot (directeur van De Nederlandsche Bank), Jean-François Boxmeer (bestuursvoorzitter van Heineken) en wetenschapper Robbert Dijkgraaf. En natuurlijk is econoom Victor Halberstadt van de partij. Hij was tussen 1980 en 2000 ‘honorair secretaris-generaal’ van de conferentie en is sindsdien een van de dertig ‘gewone’ bestuursleden.

Gebeld in een hotel te New York houdt Halberstadt ook dit keer vast aan zijn gewoonte geen uitspraken te doen over Bilderberg. Vanwaar die zwijgzaamheid? De gemakkelijkste verklaring is natuurlijk dat waar zoveel zwaargewichten bijeen zijn, macht en invloed wel degelijk een rol spelen. Dat de buitenwereld zou weten hoe de lijnen lopen, is niet in het belang van de hoofdrolspelers.

Dus blijft het altijd raadselachtig hoe belangrijk het is geweest dat Bernhard dankzij Bilderberg al vroeg in de jaren vijftig wist dat Nederland van de Amerikanen Nieuw-Guinea niet mocht houden.

Of wat de betekenis is van het verhaal dat koningin Beatrix tijdens de Bilderberg in 1995, een maand voor de val van Srebrenica, werd gewaarschuwd voor de onhoudbaarheid van de enclave.

Dat is het punt van Aalders: transparantie graag over wat de opinieleiders en machthebbers bespreken op een Bilderbergconferentie. En over wat ze daarvan achter de kiezen houden. Nu is het drie dagen brainstormen zonder verantwoording af te leggen. Weliswaar is de formule dat de gedachtewisseling op persoonlijke titel gebeurt, maar het gebeurt wel door mensen die juist vanwege hun positie worden uitgenodigd.

Ernst Hirsch Ballin was als minister van Justitie te gast in 2009. Locatie: Athene. ‘Ik heb de wereldregering daar niet aangetroffen’, zegt Hirsch Ballin. ‘Geen seconde heb ik het gevoel gehad dat er complotten werden gesmeed. Het waren conferentiedagen zonder conclusies. Interessant en inspirerend.’

Hirsch Ballin hoefde geen geheimhoudingsverklaring te tekenen. ‘Het is duidelijk dat de Chatham House-regel geldt (een internationale basisregel voor het niet onthullen van de identiteit van deelnemers aan een bijeenkomst, red.) Dat komt elke dag voor. Je spreekt daardoor makkelijk en openhartig.’

Bilderberg, dat is een debat-, eet- en borrelclub op niveau. Deelnemers kunnen zich vrij voelen. De topman van het beursgenoteerde Shell zal zijn mening niet in de krant teruglezen, noch het gekroonde hoofd voor wie de ministeriële verantwoordelijkheid geldt. Dat is de sleutel tot het succes. Bilderberg zwijgt en spreekt daarom tot de verbeelding.

Bernhard hield in de jaren vijftig toenmalig minister Joseph Luns van Buitenlandse Zaken buiten de deur, omdat hij hem minachtte. Tot tweemaal toe verscheen Luns ongevraagd op de conferentie. Erger dan je mond te moeten houden, is niet te worden uitgenodigd.

‘Geen seconde heb ik het gevoel gehad dat er complotten werden gesmeed’