Het maandblad Pan-Europa, uitgegeven door de Duitse Pan-Europa beweging, wijdt zijn meest recente editie aan het tachtig jarig bestaan van de Pan-Europa beweging, die door de Oostenrijker Richard Graf Coudenhove-Kalergi in 1922 werd opgericht.
In april jl. werden in Wenen en Bratislava congressen georganiseerd ter ere van de oprichting.

Richard Coudenhove-Kalergi, een Boheemse graaf, droomde niet alleen van een verenigd Europa, maar zette zijn leven daarvoor in.
In 1923 schreef hij in een Oostenrijks kasteel zijn boek ‘Pan-Europa’ waarin hij zijn plannen ontvouwde. Het boek was in de jaren twintig een bestseller, omdat vele Europeanen er van overtuigd waren dat het moment was aangebroken voor een verenigd Europa. Opmerkelijk was dat hij in zijn boek al ideeën ontvouwde voor de invoering van één Europese munt.
Europa moest een koers gaan varen onafhankelijk van de Verenigde Staten en Rusland. Een jaar eerder waren in diverse Oostenrijkse kranten al de statuten van de Pan-Europa beweging gepubliceerd.

De opkomst van de nazi’s en de Tweede Wereldoorlog gooiden voor lange tijd roet in het eten. In 1933 werd Coudenhove’s organisatie in Duitsland verboden, gevolgd door een verbod in Oostenrijk in 1938. De archieven werden door de nazi’s in beslag genomen en naar Berlijn afgevoerd. Toen de Russen in 1945 Berlijn innamen, werden ze richting Moskou afgevoerd, waar ze grotendeels nog verblijven.

Coudenhove-Kalergi was ook de ontwerper van het Pan-Europa logo: een blauwe vlag met een rood kruis op een gele zon.
In april 1924 verscheen voor de eerste maal het tijdschrift ‘Paneuropa’. Twee jaar later vond het eerste Pan-Europa congres in Wenen plaats waar 2000 deelnemers uit 24 landen aanwezig waren.
Tot zijn dood in 1972 was Coudenhove-Kalergi ononderbroken internationaal president van de Pan-Europa Unie, waarna Otto von Habsburg het roer overnam. Beide heren hadden elkaar voor het eerst ontmoet in 1936 in Parijs. Zij ontvluchtten beide de nazi’s en coördineerden hun activiteiten vanuit de Verenigde Staten.

Veel belangrijke politici hebben de Pan-Europa beweging ondersteund en zijn betrokken geweest bij haar activiteiten.
Voor de Tweede Wereldoorlog zijn onder meer actief geweest: Aristide Briand, Frans politicus en erepresident van de beweging, voormalig bondskanselier Konrad Adenauer en Leon Blum, de Franse politicus die in de jaren dertig een zg. ‘Volksfront’ wilde oprichten.
Coudenhove-Kalergi probeerde de Italiaanse dictator Mussolini van een pact met Hitler af te houden, maar toen dit mislukte zette Coudenhove al zijn energie in voor de anti-nationaal-socialistische en anti-fascistische krachten in Europa.

Na de oorlog probeerde generaal De Gaulle een hereniging van West- en Oost-Franken, tussen Fransen en Duitsers te bewerkstelligen. Dat in de geest van Karel de Grote en als kern van een verenigd Europa. De Gaulle werd hierdoor een zeer gewaardeerd medewerker van Coudenhove-Kalergi en van Otto von Habsburg, waarmee hij tot zijn dood samenwerkte.

Een aantal bekende Duitse schrijvers die zich eerst met de Pan-Europa beweging hadden geconformeerd wendden zich tijdens en na de oorlog af. Thomas Mann, Franz Werfel, Stefan Zweig en Sigmund Freud vonden de Pan-Europa beweging te reactionair worden, te veel ‘anti-Russisch’.

In 1947 richtte Coudenhove-Kalergi de Europese Unie van Parlementariërs op die de belangrijkste motor is geweest voor de oprichting van de Raad van Europa. Dezelfde Raad van Europa zorgde ervoor dat in het Palais de l’Europe in Straatsburg een borstbeeld van Coudenhove-Kalergi onthuld werd.
Volgens het blad Pan-Europa was de geestelijke vader van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en de Europese Economische Gemeenschap eveneens Coudenhove-Kalergi.

In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw waren de drijfkrachten achter deze twee organisaties, Konrad Adenauer en Robert Schumann, beiden diepgaand beïnvloed door de ideeën van Coudenhove-Kalergi.
Adenauer en Schumann waren bovendien overtuigde rooms-katholieken die het liefst een rooms Europa voor ogen hadden.
Toen in 1962 in de kathedraal van Reims het ‘huwelijk’ tussen de voormalige vijanden Duitsland en Frankrijk beklonken werd, was Coudenhove-Kalergi als eregast aanwezig, persoonlijk uitgenodigd door Adenauer en de Gaulle.

In 1957 kreeg Otto von Habsburg een belangrijke functie binnen de Pan-Europa beweging. In 1965 werd Vittorio Pons, een belangrijk adviseur van de Europese Commissie in Brussel, benoemd tot internationaal secretaris-generaal van de beweging. Zeven jaar later werd Otto von Habsburg, door toedoen van de Franse president Georges Pompidou, benoemd tot internationaal president van de Pan-Europa beweging.

Het blad Paneuropa beweert ook dat de vierjaarlijkse verkiezingen voor het Europese Parlement door toedoen van de voormalige Franse president Valéry Giscard d’Estaing zijn ingesteld. D’Estaing was toen lid van de Pan-Europa beweging.

In de jaren zestig, zeventig en tachtig is de Pan-Europa beweging onder leiding van Von Habsburg in steeds conservatiever, anti-communistischer, maar belangrijker roomser vaarwater terecht gekomen.
Er kan geen conferentie voorbijgaan of er wordt wel gerefereerd aan het gewenste roomse karakter van een verenigd Europa. Op elke conferentie is er wel een geestelijk hoogwaardigheidsbekleder of prominent spreker uitgenodigd die namens de roomse kerk spreekt of waarbij een mis opgedragen wordt.

In 1979 was een van de hoogste Vaticaanse vertegenwoordigers aanwezig: kardinaal Ratzinger, hoofd van de Congregatie van de Geloofsleer.
De huidige president van de Duitse tak van de Pan-Europa beweging is Ursula Schleicher die in de Duitse politiek actief is, maar ook Ingo Friedrich, een van de topmensen binnen de Duitse tak van de Pan-Europa beweging is vice-president van het Europese Parlement.

Veel belangrijke Duitse politici waren in de jaren tachtig actief voor de Pan-Europa beweging: Helmut Kohl (‘ere-burger van Europa’), de voormalige Beierse minister-president Alfons Goppel en zijn opvolger Franz Josef Strauss, maar ook de bisschop van Augsburg Josef Stimpfle. De huidige president van de Coudenhove-Kalergi stichting is de voormalige Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken Alois Mock.

De Pan-Europa beweging is naar eigen zeggen een beweging voor het ‘echte Europese patriottisme’, dat een ‘Europees vaderland’ moet creëren. Na de val van het communisme wil de beweging vooral bruggen slaan naar Rusland, Turkije, Noord-Afrika en de islamitische staten en Israël. Daarbij zal de christelijk-joods-islamitische dialoog centraal staan.
Maar voor Europa geldt als belangrijkste het christendom, de christelijke traditie als basis van de Europese staten-gemeenschap, maar volgens Vaticaans recept, wel te verstaan.